Zakład Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich


Zakład Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich

INFORMACJE OGÓLNE

Strona internetowa Zakładu Poetyki, Teorii Literatury i Metodologii Badań Literackich

Adres:
Uniwersytet Warszawski
ul. Krakowskie Przedmieście 26/28
00-927 Warszawa
Gmach Polonistyki

Kierownik:
prof. dr hab. Danuta Ulicka
danutaulicka@poczta.onet.pl

Pracownicy

prof. dr hab. Zofia Mitosek

dr hab. Wincenty Cesluk-Grajewski

dr Joanna Jeziorska-Haładyj
joanna.haladyj@wp.pl

doc. dr Tadeusz Komendant
tadeusz.komendant@stegny.2a.pl

dr Adela Kobelska

dr Magdalena Szczypiorska-Mutor

dr Aleksandra Kremer

dr Przemysław Pietrzak
p.pietrzak@uw.edu.pl

dr hab. Witold Sadowski
sadowski@uw.edu.pl

dr Łukasz Wróbel
wrobel_luk@o2.pl

DZIAŁALNOŚĆ NAUKOWA

Zakład prowadzi badania naukowe w dziedzinie poetyki, stylistyki literackiej, retoryki, teorii literatury, historii doktryn literackich, metodologii badań literackich, komparatystyki literackiej i kulturowej, teorii interpretacji i analizy tekstu, filozofii literatury, pragmatyki literackiej. Powstają w nim prace poświęcone problemom kluczowym dla współczesnej humanistyki i zmieniającym spojrzenie na polską kulturę współczesną, jak mimesis, teoria dialogu i heterogeniczności, teoria poezji, powieści i dramatu, literatura emigracyjna, literatura kresowa, pogranicza kulturowe, związki literatury z filozofią i religią, teoria i antropologia opowiadania, teoria dramatu, teoria wiersza.

Zakład ma także znaczny dorobek w dziedzinie podręczników, antologii i opracowań dydaktycznych z teorii literatury i poetyki. Działają w nim zespoły problemowo-badawcze powoływane do konkretnych zadań docelowych. Niektóre z nich (zajmujące się metodologią, antropologią opowiadania, poetyką, retoryką) mają charakter międzynarodowy.

DYDAKTYKA

Poetyka i analiza dzieła literackiego

Warunki zaliczenia przedmiotu i przystąpienia do egzaminu:

Na studiach stacjonarnych przedmiot obejmuje 90 godzin zajęć obowiązkowych, zakończonych egzaminem po III semestrze. Obowiązuje zaliczenie każdego semestru na stopień na podstawie pracy semestralnej (łącznie – 3 prace o charakterze analitycznym i interpretacyjnym). Egzamin sprawdza wiadomości z poetyki oraz umiejętność analizy utworów literackich.

Na studiach zaocznych zalicza się przedmiot według tej samej zasady co na studiach stacjonarnych.

Zakres materiału obowiązującego do egzaminu z poetyki i analizy dzieła literackiego określają pozycje w zestawie lektur. Część pozycji jest zalecana jako lektury uzupełniające.

Studenci logopedii zaliczają tylko dwa semestry i nie zdają egzaminu. Studenci Kolegium MISH mogą przystępować do egzaminu po zaliczeniu dwóch semestrów. Prowadzący zajęcia może uściślić zasady zaliczania przedmiotu.

Teoria literatury

Warunki zaliczenia przedmiotu i przystąpienia do egzaminu:

Na studiach stacjonarnych teoria literatury jest przedmiotem obowiązkowym dla studentów, którzy zdecydowali się na studia magisterskie.

Warunkiem przystąpienia do egzaminu z tego przedmiotu jest zaliczenie 30 godzin ćwiczeń. Odbywa się ono na podstawie udziału studenta w zajęciach oraz pracy pisemnej poświęconej wybranemu artykułowi z poziomu rozszerzonego listy lektur. Zasady te może uściślić prowadzący.

Do egzaminu wymagana jest znajomość listy lektur, która składa się z dwóch części:
1.ogólnej, obowiązującej wszystkich zdających bez względu na rodzaj zaliczenia,
2.specjalistycznej, obowiązującej jedynie uczestników danej ścieżki specjalizacyjnej; a także znajomość problematyki wykładu.

Zaliczenie każdego przedmiotu student może poprawiać tylko raz. W razie niepowodzenia przedmiot traktowany jest jako niezaliczony. Obowiązuje postępowanie zgodne z regulaminem.

Egzamin w tak zwanym „terminie zerowym” (odbywający się przed terminem sesyjnym wskazanym przez egzaminatora) traktowany jest jak zwykły egzamin w terminie pierwszym ze wszystkimi konsekwencjami.

DO POBRANIA
Pobierz listę lektur z poetyki w pliku DOC
Pobierz zagadnienia egzaminacyjne i listę lektur z teorii literatury w pliku DOC

Fragmenty O TRAGEDII
(…) Wypada z kolei powiedzieć, o co powinni troszczyć się poeci przy układaniu fabuły dramatycznej, a czego unikać, i dzięki czemu tragedia osiągnie swój cel.
Skoro więc struktura najpiękniejszej tragedii nie może być prosta ? lecz zawikłana i skoro musi być ona naśladowczym przedstawieniem zdarzeń budzących litość i trwogę – co jest przecież szczególną właściwością tego rodzaju sztuki naśladowczej – jasny stąd wniosek, że nie należy pokazywać ani ludzi nieposzlakowanych popadających ze szczęścia w nieszczęście, gdyż to nie wzbudza litości ni trwogi, a tylko oburzenie, ani też zmiany losu ludzi niegodziwych z nieszczęścia w szczęście, bo nic nie jest bardziej obce duchowi tragedii niż taka właśnie struktura; nie spełnia ona warunków tragiczności, skoro nie sprawia ani przyjemności, ani nie wzbudza litości i trwogi. Podobnie też człowiek zbyt niegodziwy nie powinien popadać ze szczęścia w nieszczęście. Takie przedstawienie może wprawdzie dostarczyć przyjemności, nie wzbudza jednak litości ni trwogi, gdyż litość wzbudza
w nas nieszczęście człowieka niewinnego, trwogę natomiast nieszczęście człowieka, który jest do nas podobny. Los człowieka niegodziwego nie może więc budzić ani litości, ani trwogi. Pozostaje zatem wybór kogoś pośredniego między nimi. Takim bohaterem jest więc człowiek, który nie wyróżnia się osobliwie ani dzielnością i sprawiedliwością, ani też nie popada w nieszczęście przez swą podłość i nikczemność, lecz ze względu na jakieś zbłądzenie. Należy on
przy tym do ludzi cieszących się wielkim szacunkiem i powodzeniem, jak np. Edyp , Tyestes czy inni sławni mężowie z takich rodów. (…)
ARYSTOTELES Poetyka

O EPOSIE
W sztuce naśladowczej wyrażonej w formie opowiadania i w jednorodnym wierszu, oczywiście podobnie jak w tragedii, fabuła powinna być ułożona w sposób dramatyczny i obejmować jedną, całą i skończoną akcję, posiadającą początek, środek i
koniec, aby podobnie jak cała i jednolita istota żyjąca mogła ona dostarczyć właściwej przyjemności. Utwory epickie muszą więc posiadać odmienny układ zdarzeń niż dzieła historyczne. (…)Wyższość boskiego talentu Homera nad innymi twórcami objawia się również i w tym, że nie usiłował on przedstawić całej wojny trojańskiej, chociaż miała ona swój początek i koniec, bo byłaby to opowieść zbyt obszerna i niełatwa do ogarnięcia w całości, bądź – przy zachowaniu odpowiedniego rozmiaru – zbyt zawikłana ze względu na wielką różnorodność motywów. Wybrał więc tylko jeden moment, a wiele innych zdarzeń z tej wojny wykorzystał jako epizody, którymi – jak np. Katalogiem okrętów – urozmaicił swój poemat. (…)Jak poucza doświadczenie, najbardziej stosowną dla epopei miarą wiersza jest wiersz bohaterski. Gdyby więc ktoś skomponował poemat narracyjny w jakimś innym rodzaju wiersza lub w wielu różnych miarach, okazałoby się, że jest to rzecz niewłaściwa. Wiersz
bohaterski jest bowiem najbardziej spokojnym i najdostojniejszym rodzajem z miar wierszowych. (…) Homer z wielu wprawdzie względów budzi nasz podziw, najbardziej jednak z tego, że on jeden z poetów jest w pełni świadomy, jaka powinna być jego rola. Poeta [epicki] powinien mianowicie jak najmniej mówić od siebie, bo nie z tego przecież względu jest naśladowcą. O ile więc inni epicy występują w całym poemacie we własnej osobie i tylko niekiedy i to niewiele rzeczy przedstawiają naśladowczo, on – po krótkim osobistym wstępie – wprowadza natychmiast na scenę męża, niewiastę czy jakąś inną postać i nadaje im jakiś określony charakter, bo nie ma u niego postaci bez charakteru.
O ile w tragediach należy przedstawiać to, co nas zaskakuje, o tyle w epopei można nawet przedstawić rzeczy sprzeczne z rozumem, co jest przecież głównym źródłem zaskoczenia. Jest to możliwe, ponieważ nie widzi się naocznie postaci działającej.
Otóż np. scena pogoni Achillesa za Hektorem wystawiona w teatrze wyglądałaby śmiesznie. Widzielibyśmy stojących spokojnie Achajów nie biorących udziału w pościgu i Achillesa, który daje im znaki, aby powstrzymali się od tego pościgu.
Tymczasem w epopei uchodzi to naszej uwagi. Zaskoczenie niewątpliwie sprawia przyjemność, czego wyrazem jest fakt, że wszyscy, kiedy opowiadają, dodają coś od siebie, aby sprawić słuchaczom przyjemność. (…)
ARYSTOTELES Poetyka

O SZTUCE „NAŚLADOWCZEJ”
(…) Poeta jest naśladowcą podobnie jak malarz i rzeźbiarz, jego naśladowcza twórczość musi z natury rzeczy dotyczyć jednego z trzech rodzajów przedmiotów: albo rzeczywistości takiej, jaka
była lub jest (realnej), albo takiej, o jakiej się mówi lub myśli, że jest (pomyślanej), albo takiej, jaka powinna być (idealnej). Środkiem wyrażenia tego przedmiotu jest natomiast język poetycki,
który może zawiera metafory, glossy oraz inne, liczne środki stylu, na jakie godzimy się u poetów. Zupełnie odmienna jest przy tym zasada poprawności w sztuce poetyckiej niż np. w polityce
lub w jakiejś innej sztuce. W sztuce poetyckiej istnieje możliwość popełnienia dwojakiego rodzaju błędu. Jeden rodzaj dotyczy istoty samej sztuki, drugi spraw dla sztuki przypadkowych. Jeśli
więc poeta podjął się naśladowania, lecz nie przeprowadził go należycie ze względu na swą nieudolność, popełnia błąd istotny dla sztuki poetyckiej. Jeśli natomiast przedstawi coś niewłaściwie,
jak np. konia, który podnosi jednocześnie obie prawe nogi, lub coś, co byłoby błędem z punktu widzenia medycyny czy jakiejś innej sztuki, jego błąd nie dotyczy istoty sztuki poetyckiej. (…)Mówi się: poeta popełnił błąd, ponieważ przedstawił rzeczy niemożliwe. Tymczasem jest to dopuszczalne, jeśli dzięki temu osiągnie cel właściwy sztuce (…), jeśli więc z tego względu ta czy
inna część utworu stanie się bardziej wzruszająca. Przykładem tego jest wspomniana scena pościgu Achillesa za Hektorem. (…)
Jeśli z kolei stawia się poecie zarzut, że przedstawiona przez niego rzeczywistość nie odpowiada prawdzie, można go odeprzeć w następujący sposób: być może przedstawił ją taką, jaką być
powinna (idealną). Sam Sofokles przecież twierdził, że on przedstawia ludzi, jakimi być powinni, a Eurypides, jakimi są. (…)
Aby ocenić, czy to, co jakiś bohater powiedział lub uczynił, jest piękne czy nie, należy zbadać nie tylko, czy jego czyny i słowa same w sobie są szlachetne czy podłe, lecz zobaczyć: kto je mówi
lub czyni, do kogo, kiedy i dlaczego, czy np. dla uzyskania większego dobra, czy dla uniknięcia większego zła. (…)
ARYSTOTELES Poetyka